Download Ο μονοδιαστατος ανθρωπος PDF

TitleΟ μονοδιαστατος ανθρωπος
File Size15.2 MB
Total Pages256
Table of Contents
                            ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Η ΝΑΡΚΩΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ : ΜΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΧΩΡΙΣ ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΗ
ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ. Η ΜΟΝΟΔΙΑΣΤΑΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ
	1. ΟΙ ΚΑΙΝΟΎΡΓΙΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΕΛΕΓΧΟΥ
	2. ΠΕΡΙΧΑΡΑΚΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΖΩΗΣ
		I. Πώς διαφοροποιήθηκε η κοινωνική αλλαγή
		II. Προοπτικές περιχαράκωσης
		III. Κράτος ευημερίας και Κράτος πολέμου
	3. Η ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΤΡΑΓΙΚΟΥ ΕΞΑΦΑΝΙΖΕΤΑΙ: ΜΙΑ ΚΑΤΑΠΙΕΣΤΙΚΗ ΑΠΟΜΕΤΑΡΣΙΩΣΗ
		Το παιγνίδι
	4. ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΛΟΓΟΥ
		I. Η γλώσσα της απόλυτης διοίκησης
		II. Προς την κατεύθυνση της απόλυτης ρύθμισης
ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ. Η ΜΟΝΟΔΙΑΣΤΑΤΗ ΣΚΕΨΗ
	5. Η ΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ: ΑΠΟΤΥΧΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ ΤΗΣ ΑΝΤΙΘΕΣΗΣ
	6. ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΤΗ ΘΕΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ: Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Η ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ
	7. Ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΤΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ: Η ΜΟΝΟΔΙΑΣΤΑΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ
ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ. ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ
	8. Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ
	9. Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗΣ
	10. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
                        
Document Text Contents
Page 128

128

ν ο - ((τύπο» ή νά ασχολείται μέ ((αύτό πού εχει γενικά μέσ'τό μυαλό του
ό έργάτης», γιατί μιά τέτοια στάση δεν εναρμονίζεται μέ τήν ((ειδική
λειτουργία της έργασίας».

Μπορούμε νά συνοψίσουμε τά παραδείγματα αύτά αντιπαραθέτοντας
τΙς άρχικές προτάσεις στούς λειτουργικούς ορούς μέ τούς οποίους μετα-
φράστηκαν. Παίρνουμε τις διατυπώσεις ((κατά γράμμα» χωρίς νά τις
επαληθεύσουμε.

1. ((Τά μεροκάματα είναι πολύ χαμηλά». Τό ύποκείμενο της πρότα-
σης είναι τά ((μεροκάματα» κι δχι ή ιδιαίτερη πρόσοδος ένός εργαζόμενου
ξεχωριστά γιά μιά ξεχωριστή έργασία. Ό άνθρωπος πού διατυπώνει αύτή
τήν πρόταση, ϊσως νά μήν έχει ύπ' δψη του παρά τήν προσωπική του έμ-
πειρία, αλλά μέ τή μορφή πού δίνει στήν έμπειρία του αύτή, ((ύπερβαίνει»
τήν έμπειρία του. Ό χαρακτηρισμός ((πολύ χαμηλά» εΐναι ένα αναφορικό
επίθετο, άναφέρεται σ' έναν ορο πού δεν περιλαμβάνεται στήν πρόταση —
πολύ χαμηλά γιά ποιόν ή σέ σχέση μέ ποιόν; Ό ορος αύτός αναφοράς θά
μπορούσε νά είναι τό άτομο πού διατυπώνει τό παράπονο ή οι συνάδελφοι
του* ή λέξη όμως, πού έχει γενικό χαρακτήρα (μεροκάματα), προ αλεΐ όλη
τήν κίνηση σκέψης πού έκδηλώνεται μέ τήν πρόταση και δίνει στά άλλα
στοιχεία της πρότασης τό γενικό τους χαρακτήρα. Ό ορος άναφορας πα-
ραμένει ακαθόριστος — ((πολύ χαμηλά, γενικά» ή ((πολύ χαμηλά γιά κάθε
πρόσωπο πού, οπως ό ομιλητής, εΐναι μισθοβίωτο». Ή πρόταση εΐναι αφη-
ρημένη. Άναφέρεται σέ συνθήκες καθολικού χαρακτήρα, στις όποιες δέν
μπορεί νά ύποκατασταθει καμιά άτομική περίπτωση* σέ σχέση μέ τις άτο-
μικές περιπτώσεις τό νόημά της εΐναι μ ε τ α β α τ ι κ ό . Ή πρόταση ζητα
νά μεταφερθεί σ' ένα πιό συγκεκριμένο πλαίσιο αλλά πού νά μήν είναι δυ-
νατό νά έρμηνευθουν οι καθολικές έννοιες άπό ένα σύνολο ξ ε χ ω ρ ι -
σ τ ώ ν ένεργειών (οπως ή άπομόνωση της προσωπικής ιστορίας του εργά-
τη Μπ. και ή δουλειά του ειδικά στό έργοστάσιο W). Ή έννοια ((μεροκά-
ματα» άναφέρεται στήν κατηγορία ((μισθωτοί» πού ένσωματώνει ολες τις
προσωπικές ιστορίες κι ολες τις ειδικές έργασίες σ' ένα συγκεκριμένο κα-
θολικό σύνολο.

2. ((Έξ αιτίας της άρρώστειας της γυναίκας του, οί τωρινοί πόροι του
Μπ. δέν επαρκούν γιά τήν έκπλήρωση των ύποχρεώσεών του». Παρατη-
ρούμε οτι σ' αύτή τήν πρόταση τό ύποκείμενο μετατοπίστηκε. Τήν καθο-
λική έννοια ((μεροκάματα» τήν άντικαθιστα ή φράση ((τωρινοί πόροι του
Μπ.». Τό περιεχόμενο αύτου του ορου καθορίζεται ολοκληρωτικά άπ' τό
ιδιαίτερο σύνολο ένεργειών πού πρέπει νά έπιτελέσει ό Μπ. γιά νά εξασφα-
λίσει τροφή, ροϋχα, στέγη, ιατρικές φροντίδες, κλπ. στήν οίκογένειά του.

Page 129

129

Ή ((μεταβατικότητα» του νοήματος έξαφανίστηκε' ή άναφορά στό συλλο-
γικό ((μισθωτοί» εξαφανίστηκε μαζί με τό υποκείμενο ((μεροκάματα»· μένει
μονάχα μια ατομική περίπτωση πού, στερημένη άπ' τό μεταβατικό της νόημα,
υποτάσσεται στό κατεστημένο δπου άνήκει, με μερικές διευθετήσεις.

Τι τό κίβδηλο ύπάρχει σ ' αυτή τήν ιστορία; τίποτα. Ή κοινωνία στήν
οποία άπευθύνεται ό έρευνητής δικαιώνει στήν όλότητά της τήν έρμηνεία
των εννοιών και της πρότασης πού ό έρευνητής έδωσε. Ή θεραπευτική δρα
θετικά, γιατί τό έργοστάσιο κι ή κυβέρνηση μπορούν, στό κάτω-κάτω, νά
αναλάβουν ένα μεγάλο μέρος του κόστους, γιατί θέλουν νά φερθούν έτσι
και γιατί ό ύπομονητικός υποτάσσεται μέ ευκολία σέ μια μεταχείριση πού
υπόσχεται έπιτυχία. Οι καθολικές, άσαφεΐς και άόριστες έννοιες πού έμφα-
νίζονται στήν διεκδίκηση πριν έρμηνευθεϊ ήταν υπολείμματα τού παρελ-
θόντος. Ή διατήρησή τους στή σκέψη και στή γλώσσα έμπόδιζε (άν και
πολύ λίγο) τήν κατανόηση και τή συνεργασία. Στό βαθμό πού ή ένεργειακή
κοινωνιολογία και ψυχολογία συνέβαλαν στό νά κάνουν τήν άνθρώπινη
ζωή πιό ευχάριστη, άποτελοϋν παράγοντες πνευματικής και ύλικής προό-
δου. 'Αλλά ταυτόχρονα μαρτυρούν γιά τό διπλό χαρακτήρα της όρθολογι-
κότητας της προόδου: είναι ευεργετική στήν καταπιεστική της έξουσία
και καταπιεστική στις ευεργεσίες της.

Ή έμπειρική κοινωνιολογία συνεχίζει νά εκτοπίζει κάθε μεταβατικό
περιεχόμενο. Τό ίδιο κάνουν κι ενας μεγάλος άριθμός μελετών πού, παρ'
δλ ' αυτά, δέν έπιδιώκουν τήν ικανοποίηση κάποιου ιδιαίτερου συμφέροντος.
"^Αρα: άπ' τή στιγμή πού έξαφάνισε τήν ύπερβολή τοϋ ((μή ρεαλιστικού»
νοήματος, ή έρευνα περιορίζεται στό χώρο δπου ή κατεστημένη κοινω-
νία δικαιολογεί ή άπορρίπτει τις προτάσεις. Ά π ' τή μεθοδολογία του, ό
έμπειρισμός αύτός είναι ιδεολογικός. Γιά νά πάρουμε μιά ίδέα του ιδεολο-
γικού του χαρακτήρα, άρκεϊ νά ρίξουμε ένα βλέμμα σέ μιά μελέτη πού ά-
φορα τήν πολιτική δραστηριότητα στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στό άρθρο τους ((Competitive Pressure and Democratic Consent», ό
Μόρρις Γιάνοβιτς κι ό Ντουαίην Μάρβικ προσπαθούν νά κρίνουν ((σέ ποιό
βαθμό οί εκλογές είναι ή πραγματική έκφραση της δημοκρατικής διαδι-
κασίας». Γιά μιά τέτοια κρίση, πρέπει νά θεωρηθεί ή έκλογική διαδικα-
σία δτι είναι ((αναγκαία γιά τή διατήρηση μιας δημοκρατικής κοινωνίας».
Αυτό πού χρειάζεται ορισμό εϊναι ή λέξη ((δημοκρατική». Οί συγγραφείς
προτείνουν δυο ορισμούς: τή θεωρία της ((έντολής» και τή θεωρία του ((άν-
ταγωνισμου».

«Οί θεωρίες της "έντολής,, πού προέρχονται απ' τις κλασικές άντι-
λήψεις γιά τή δημοκρατία, ύποστηρίζουν δτι ή διαδικασία της άντιπροσώ-
πευσης βγαίνει από ένα σαφές σύνολο κατευθύνσεων πού ό έκλογέας έπι-
βάλλει στούς αντιπροσώπους του. Ή έκλογή είναι μιά διαδικασία κι ένας

9

Page 255

255

μενη κυριαρχία του ϊδιου του πολιτισμού. Παρ' δλ' αυτά, ύπάρχουν πιθα-
νότητες νά συναντηθούν ξανά, στή διάρκεια αυτής της περιόδου, τά ιστο-
ρικά άκρα: δηλαδή ή πιό εξελιγμένη άνθρώπινη συνείδηση κι ή πιο άγρια
εκμεταλλευόμενη άνθρώπινη δύναμη. Ό λ ' αυτά δεν είναι βέβαια σίγουρα.
Ή κριτική θεωρία τής κοινωνίας δέν περιλαμβάνει εννοιες πού νά έπιτρέ-
πουν τήν κάλυψη τής άπόστασης άνάμεσα στο παρόν και στο μέλλον δέν
δίνει ύποσχέσεις· δέν εχει πετύχει· εχει παραμείνει αρνητική. Έτσι , μπο-
ρεί νά μένει πιστή άπέναντι σ' έκείνους πού, χωρίς ελπίδα, έδωσαν και δί-
νουν τή ζωή τους στή Μεγάλη "Αρνηση.

Στις αρχές τής φασιστικής περιόδου, ό Βάλτερ Μπένιαμιν εγραφε:
(("Αν έχουμε άκόμη μιά ελπίδα, τή χρωστάμε σ' αύτούς πού δέν έχουν

καμιά)).

Page 256

To βιβλίο αύτο του Η. MARCUSE κυκλοφορεί
άττό τις ΕΚΔΟΣΕΙΣ Π Α Π Ά Ζ Η Σ Η στή σειρά
ΕΙΊΙΣΤΗχΜΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ μέ άδεια του
εκδοτικού ο'ίκου BEACON PRESS. Στά Ε λ -
ληνικά αποδόθηκε από τον ΜΠΑΜΠΗ ΑΤ-
ΚΟΤΔΗ.* Τυπώθηκε στά Μονοτυπικά συγκρο-
τήματα ΤΣΙΡΩΝΗ, Αένορμαν 185, μέ επιμέλεια
του τυπογράφου Δ. Δεσποτάκη, γιά λογαριασμό
-ζών Εκδόσεων Π Α Π Α Ζ Η Σ Η τον Μάη του 1971.

Similer Documents