Download Istorija muzike PDF

TitleIstorija muzike
File Size363.1 KB
Total Pages46
Document Text Contents
Page 1

Istorija muzike
Postanak muzike

Otkud muzika? Muzika postoji otkad i ljudi. Sta i kako su praljudi svirali? Niko ne zna.
Sredinom XIX veka javljaju se prve teorije o postanku muzike:

- Britanski filozof, Herbert Spenser je smatrao da muzika nastaje u afektu – usled viska energije, kada
hocemo da izrazimo nase emocije kroz dizanje i spustanje glasa. On je vrsio oglede na zivotinjama kako bi
dokazao svoju teoriju.

- Carls Darvin je smatrao da muzika nastaje usled privlacenja suprotnih polova. On je takodje vrsio
oglede na zivotinjama.

- Karl Biher, Nemacki ekonomista je definisao muziku kao proizvod rada. Smatrao je da je muzika
nastala sa proizvodnjom i da prati pokrete pri bilo kakvom radu.

- Nemacki prirodnjak, Karl Štumf je smatrao da je muzika nastala kao signalno sredstvo (da bi se
primitivni ljudi dozvali medjusobno).

- Žil Kombarje, Francuski muzikolog je doveo u medjusobnu vezu muziku i magiju, sto je u principu i
najtacnija tvrdnja.

Muziku koriste primitivni narodi starog veka:
- Ljudi sa Cejlona (danasnja Sri Lanka);
- Ljudi sa Gvineje (tadasnji Irijan);
- Afrikanci;
- Amazonci;
- Aboridzini (Australija).
 Magija igra vaznu ulogu u zivotu primitivaca. Oni njom objasnjavaju sve natprirodne pojave. Muziku

koriste pri ritualima. Tada upotrebljavaju tekst i melodiju, uz koju pevaju odredjeni tekst. Tadasnja muzika se
sastojala u ponavljanju kratkih odlomaka uz dinamiku pri smenjivanju pevanja vraca i plemena.

- Kasnije se javljaju napevi u kojima se upotrebljavaju V2, a kasnije i Č4, Č5 i Č8. Vrste napeva su: radni,
vojnicki, ljubavni (lirski) i uspavanke.

- Najstarija lestvica je pentatonika. Ona je upotrebljavana u Kini, Japanu, Skotskoj, Irskoj, Madjarskoj...
- Sto se tice viseglasja prvo se pevalo paralelno u 1, a kasnije i u svim ostalim intervalima, a najvise u 2, 4,

5 i 8, tek kasnije u 3.
• Prvi oblici viseglasja su:
o Heterofonija – dvoglasno, unisono pevanje koje se na sredini kompozicije siri u pevanje u 4 i 5, a zatim

se ponovo vraca na unison;
o Bordun – 1 glas lezi, dok 2. gradi melodiju;
o Imitacija – ponavljanje jedne male fraze kroz glasove.
- Instrumenti imaju veoma znacajnu ulogu u zivotu primitivaca. Prvo koriste dlanove i glas da proizvedu

zvuk, kasnije udaraju dlanom o neki predmet, a jos kasnije predmetom o predmet. Tako nastaju prvi instrumenti:
• Udaraljke – Prve udaraljke su pravljene od drveta, kamena, kostiju neprijatelja, metala.
• Duvacki instrumenti – Prvi duvacki instrumenti su flaute od trske, drveta, i od kostiju zivotinja i

zarobljenih neprijatelja. Kasnije se javljaju trube.
• Zicani instrumenti – Prvi izvor zvuka u obliku zicanog instrumenta je tetiva luka. Kasnije se broj zica

povecava i dodaje se rezonator, i tako nastaju citre, harfe, lire...
Uz magiju i muziku pojavljuje se jos jedna vazna umetnost, a to je ples. Uz prizivanje raznih duhova i

bogova i pesmu i svirku, javljaju se i igre oko vatre tj. prvi plesovi.

Muzika u zivotu starih naroda

Page 2

(Stari vek)
Stari vek traje od postanka coveka do IV – V veka nove ere. U starom veku vlada robovlasnicki poredak. Postoje

dva sloja – klase ljudi:
1. Vladari (crkva i bogataski sloj) i
2. Robovi

Muzika je podredjena i pise se po volji vladara, crkve i bogatasa, dok muzika robova ne postoji.
Pojavom klasnog drustva muzika je na visem nivou i od tada se muzikom bave semo profesionalni muzicari

(pevaci, sviraci, igraci), koji rade na dvorovima. Javljaju se i novi instrumenti: udaraljke od bronze, gline, drveta; duvacki
instrumenti se osavremenjavaju i javljaju se flaute, rogovi, trube; i na kraju zicani instrumenti, koji su najznacajniji, harfe,
lutnje, kitare, pa cak i hidraulicne orgulje.

- Muzika u ovom razdoblju je uglavnom jednoglasna.
- Vladari kasnije shvataju znacaj muzike i ona se pojavljuje u verskim obredima u hramovima, a izvode je

profesionalci.
- O muzici starih naroda saznajemo sa reljefa na zidovima palata, grobnica, hramova, kipova. U ovo doba se

javljaju prve teorije muzike, ali nije bilo notacije, pa su se melodije prenosile usmeno s kolena na koleno.

Egipat – Misir
Egipat u starom veku ima veoma razvijenu kulturu i umetnosti – vajarstvo, knjizevnost, a narocito muziku.

Muzicari su smatrani faraonovim rodjacima, a bez muzike nije mogla da se zamisli ni jedna svecanost. Muzika se izvodila
u hramovima, na dvorovima, ulicama, trgovima – gde su ljudi i igrali-plesali.

- Instrumenti koji su tada korisceni u Egiptu bili su: veliki broj udaraljki, flaute, trube, a narocito su bili
zastupljeni zicani instrumenti, pre svega harfe. III miliona godina pre nove ere Egipcani su pravili savrsene harfe. To su
bile harfe u obliku luka, tzv. lucne harfe. Sem harfe od zicanih instrumenata bile su zastupljene lutnje, citre i hidraulicne
orgulje, koje su tada postojale samo u Egiptu i radile su pomocu vode i vazduha.

- Egipcani su poznavali i orkestar – vojni orkestar sastavljen od duvackih instrumenata i udaraljki.
- Sto se tice teorije muzike u Egiptu su bile zastupljene Pentatonika i Hromatika. Poznaju intervale koji su imali

znacajnu ulogu u muzici uopste, a najvise koriste 4, 5 i 8. Tada jos uvek nije bilo notacije.

Mesopotamija – Irak
Prve civilizacije koje su naseljavale ovo podrucje su: Sumerci, Vavilonci i Asirci. Muzika je u Mesopotamiji bila

vezana za religiju – u crkve se uvode instrumenti. Sve crkve su gradjene uz pesmu, a u toku godine su se tacno
rasporedjeno pevali crkveni napevi. Muzicare imamo i na dvoru, gde moze raditi i do 150 profesionalaca.

- Od instrumenata koriste se: razne udaraljke, cegrtaljke, bubnjevi, duvacki instrumenti sa jezickom tipa oboe i
roga, lire i harfe.

- Ovi narodi takodje poznaju orkestar, a od terorije muzike poznaju intervale, od kojih su glavni 5 – simbol 5 cula,
i 7 – simbol 7 dana u nedelji i broj tada poznatih planeta.

Japan – Nipon (Izlazak sunca)
O muzici Japana nema puno pisanih podataka. Ipak zna se da su Japanci u starom veku poznavali pentatoniku i da

Japanska muzika dostize vrhunac u VIII veku nove ere. Oblici muzike koji su se tada koristili su:
- Ko – uta i Ha – uta – solo pesme;
- Gagaku – To je bila vrsta instrumentalne muzike, koju je izvodio orkestar na otvorenom imitirajuci zvukove iz

prirode;
- No – je razvijenija vrsta muzike – scenska muzika u kojoj ucestvuju horovi, pevaci i plesaci uz instrumentalnu

pratnju, sto predstavlja zacetke japanske opere.
- Instrumenti koji se koriste su: trzacki: Biva, Samizen, koji ima 3 zice i dugacak i tanak vrat, i Koto – tip gitare

sa 13 zica; i od duvackih instrumenata Sakuhaci – flauta od bambusa.

Palestina – Izrael

Page 23

- U prvom periodu znacajni kompozitori su:
• Djuzepe Toreli (1658 - 1709) – pisao je uglavnom trio sonate i koncerta grosa. Pisao je i solo koncerte,

gde je prvi uveo trostavacni sistem.
• Arkandjelo Koreli (1653 - 1713) – najznacajniji uz Vivaldija. Prvo je bio u Bolonji, a zatim u Rimu, u

sluzbi kardinala. Tu osniva skolu za ucenje sviranja violine. Pisao je trio sonate i 12 koncerta grosa, koji su imali
od 3 do 6 stavova.

- U drugom periodu se obogacuje violinska tehnika. Znacajni kompozitori iz ovog perioda su:
• Antonio Vivaldi (1678 - 1741) – bio je svestenik. On je utemeljio violinsku skolu u Veneciji. Pisao je

trio, solo sonate, sonate za violinu, za violoncelo; napisao je 446 koncerata, najznacajnija su mu koncerta grosa.
Prvi uvodi Programnost u muziku – iz naslova se moze zakljuciti sta kompozicija opisuje. U tim programskim
delima se opisuju vanmuzicki dogadjaji – priroda, npr: „Oluja na moru“, „Cetiri godisnja doba“, „Lov“ (ovo su
njegova najznacajnija koncerta grosa).

• Djuzepe Tartini (1692 - 1770) – osnovao skolu za violinu u Padovi, gde je radio u gradskoj kapeli. Prvi
uporebljava deblje zice; konstruisao je danasnje gudalo; obogacuje violinsku tehniku – trileri, tremolo, koristi
velike melodijske skokove, visezvuke. Napisao je 50 trio sonata, 160 sonata za violinu i 125 koncerata – obe
vrste.

Instrumenti sa dirkama

Orgulje
Znacajni orguljski kompozitori ovog perioda su:

- Jan Peter Svelink (1562 - 1621) – Holandski kompozitor, orguljas iz Amsterdama. U Italiji se upoznaje
sa orguljskom tehnikom, zatim odlazi u Englesku. Pisao je fantazije, tokate, fuge, plesove i varijacije. Bio je prvi,
i najveci u orguljskoj tehnici pre J. S. Baha.

- Djerolamo Freskobaldi (1583 - 1643) – rodjen u Ferari. Kasnije radi u Flandriji, a zatim u crkvi Sv.
Petra u Rimu. Pisao je fantazije, tokate i partite.

U Nemcaskoj u XVIII veku nalazimo orgulje. Protestanti obradjuju protestantski koral i jednostavno ne
mogu bez orgulja. Uglavnom pisu fuge, fantazije i partite pod uticajem Italije. Kompozitori:

- Samuel Šajt (1587 - 1654) – unosi varijacije u germanski – protestantski koral. Pisao je fuge, fantazije,
koralne tokate i plesove.

- Johan Jakob Fraberger (1614 - 1667) – ucio je kod Freskobaldija. Pisao je tokate, fantazije, koncerte,
ricerkare i prvi pise svite u 4 stava.

- Johan Junau (1660 - 1722) – poznat kao orguljas u crkvi Sv. Tome u Lajpcigu. Posle njega tu je radio
J. S. Bah. On uvodi programnost – pise svite, sonate i biblijske sonate (najznacajnije) i daje im imena. Ostali
unose varijacije i programnost, i obogaciju svitu igrama: „Paspje“, „Gavota“, „Rigodon“, „Ekoseza“.

- Johan Kaspor Kerl
- Johan Kaspor Ferdinand Fišer
- Johan Herman Šajn
- Johan Pohelber
- Ditrih Bugstehude
- Jan Rajneken

Cembalo
Kod cembala ton nastaje tako sto prilikom pritiskanja dirke gavranovo pero okida zicu. Cembalo ima

kratak pun ton, sto doprinosi vecoj motoricnosti, laksem izvodjenju ukrasa i postizanju brzeg tempa. Na jednom

Page 24

tonu se ne moze postici kresendo, samo prirodni dekresendo prilikom smanjenja amplitude vibriranja zice; tako da
se ton moze svirati samo jako ili tiho. Znacajan kompozitor je:

- Domenico Skarlati (1685 - 1757) – rodjen je u Napulju u muzickoj porodici – sin Alesandra Skarlatija.
Kasnije odlazi u Rim, zatim u Lisabon, a zadnje godine svog zivota provodi u Madridu, kao dvorski kompozitor.
Uneo je neke novine u tehniku sviranja, kao sto su veliki skokovi i sviranje ukrstenih ruku – ruka preko ruke.
Napisao je 550 sonata, jednostavacnih, dvodelnih. Sema njegovog tipa sonate je sledeca:

• U prvom delu, od moguca dva, se izlaze prva tema u tonicnom tonalitetu. Zatim sledi most, u kome se
odvija modulacija, koja priprema drugu temu. Druga tema je: ako je osnovini tonalitet dur u dominantnom duru; a
ako je osnovni tonalitet mol u dominantnom molu, ili duru, ili paralelnom duru. Posle druge teme sledi zavrsna
grupa i to je kraj prvog dela.

• U drugom delu ovaj proces se ponavlja kao u ogledalu: prvo se izlaze I tema u D ili paralelnoj tonalnoj
oblasti; zatim most sa modulacijom – ovaj put priprema temu u osnovnom tonalitetu; druga tema u osnovnom
tonalitetu; zavrsna grupa i kraj.

Klavsen
Kompozicije za klavsen proizilaze iz kompozicija za lutnju (zicani instrument). Klavsen je bio omiljeni

instrument francuske burzoazije. U XVIII veku popularna su orguljska dela i dela za klavsen, u kojima se takodje
koristi programnost (apsolutna muzika je suprotna programskoj – kod nje se iz naslova ne moze zakljuciti sta
kompozicija opisuje, drugim recima ona opisuje muzicke dogadjaje). Kompozitori:

- Šarl Fransoa Kupren (1660 - 1733) – iz muzicke je porodice. U Parizu je radio kao orguljas u crkvi,
zatim na dvoru i u kapeli, gde je poducavao kraljevu decu. On takodje koristi programnost. Pisao je: trio sonate;
koncerte – 14 koncerata, od toga cetiri kraljevska koji su sadrzali 5 do 8 stavova; 115 klavsenskih kompozicija –
svita po obliku, inace nejednake strukture, jer su sadrzale od 3 do 23 stava, u kojima je opisivao portrete, prirodu,
zoologiju – zivotinje. Njegova znacajna dela (stavovi) su: „Kneginja Marija“, „Kneginja od Sane“, „Sestra
Monika“, „Tereza“, „Zeteoci“, „Procvatali vocnjaci“, „Male vetrenjace“, „Leptiri“, „Komarac“, „Zaljubljeni
slavuj“.

- Zan Fransoa Dandrije
- Luj Mašan
- Fransoa d’ Aženkur

Johan Sebastijan Bah (1685 - 1750)
Iz muzicke je porodice, otac i braca su bili muzicari u raznim gradovima (Vajmar, Erfurt, Ajzenah...) Smatra se da

je bilo 120 clanova porodice Bah, cije prezima u prevodu sa nemackog znaci potok. J. S. Bah se rodio u Ajzenahu. Mlad
je ostao bez roditelja, kod brace uci da svira klavir, violinu, orgulje i teoriju muzike. On im prepisuje note. Kanije radi kao

Similer Documents