Download ESKi DÜNYANIN KADiM BiLGESi Hermes - Caner Işık PDF

TitleESKi DÜNYANIN KADiM BiLGESi Hermes - Caner Işık
File Size399.3 KB
Total Pages26
Document Text Contents
Page 2

ESKİ DÜNYANIN

KADİM BİLGESİ
Hermes

Caner Işık*

GiRİŞ
Antikite çoğunlukla antik Yunan’la eşdeğer görülen bir kavramken, Antik
Dünya tanımlaması daha geniş bir araştırma mecrasını işaret eder. Söz
konusu dönem ve mekân, köken olarak eski oldukları varsayılan kaynak­
lara doğru bir yönelimi beraberinde getirmektedir. Bu mânâda Hermes is­
mi ve Hermes isminin işaret ettiği anlam, Antik Dünya’nın ismi bilinen
en eski bilgi ve bilgelik kaynaklarındandır.

Hermes isminin etimolojik kökeni hakkında karmaşık, karmaşık ol­
duğu kadar da kapsamlı belirlemeler yapılmıştır.1 Buradan Hermes ismi­
nin insanlık tarihi içindeki olası kökenleri ortaya çıkarılabilir. Bu yapılır­
ken Hermes’in işaret ettiği genel anlam da ortaya çıkar. Hermes çok kap­
samlı olan fakat farklı anlayışları bir arada tutabilen, gizemci özellikleri
olan aynı zamanda dünyevi iktidarın da sahibi olan bir lider olarak ortaya
çıkmaktadır.

* Caner Işık, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Halkbilim Bölümü.
1 Mahrnud Erol Kılıç, “Ebu’l Hukemâ: Hikmetin Atası, Hermetik Felsefenin İslâm Düşünce
Tarihinden Görünümü”, Divan İlmî Araştırmalar Dergisi', Yıl: 3, Sayı: 5, (1998), s. 1-32.

Page 13

Doğu Batı

değişik tefsirlerde bulunmuşlardır. Bazıları bununla dördüncü kat sema­
nın, bazıları cennetin kastedildiğini ve diğerleri de bununla ona peygam­
berlik verilmesinin murat edildiğini söylemişlerdir”.42 Sûfi müellif Muh­
yiddin İbnu’l-Arabî’nin (Ö.1240) İdris’in yükseltildiği yer hakkındaki şu
ezoterik izahları tarihsel İdris’in ötesinde semavî İdris hakkında da bazı
ipuçları vermektedir; bu yorum hem diğer geleneklerle bazı benzerlikler
taşıdığı hem de kendinden sonra gelen bazı düşünürlere kaynaklık ettiği
için önemlidir. “Mekân yüksekliği ‘Onu yüksek bir mekâna ref ettik’
ayetinin medlûlu gibidir. Mekânların en yücesi felekler âleminin üzerinde
döndüğü çarktır. O da Güneş feleğidir ki İdris’in (a.s) rûhanî makâmı ora­
dadır. Altında yedi ve keza üstünde yedi felek vardır. Güneş feleği on be­
şinci felektir. Bunun üstünde Merih, Müşteri, Zühal, Menâzil, Atlas, Bu­
rûç, Kürsî ve Arş felekleri bulunur. Altında ise Zühre, Utarid, Kamer,
Esir, Hava, Su ve Toprak vardır. Şu halde Güneş feleği feleklerin kutbu
olması bakımından en yüksek mekândır.” Bu yoruma Osmanlı sûfîsi İs­
mail Hakkı Bursevî ise şu ilâveleri yapar: “İdris (a.s) dünyada on altı sene
yemedi, içmedi, uyumadı, tezevvüç etmedi. Böylece şehvet ondan tamâ­
mıyla zâil oldu. Riyâzetinin çokluğundan akl-ı mücerret hâline geldi.
Sonra ömrü 365 yaşma geldiğinde “mekânen ulyâ” mûcibince feleklerin
kutbu olan dördüncü feleğe ref olundu. İdris (a.s) kutbiyyetinde hâti­
mu’l-enbiyâ’nın nâibidir. Hâtimü’l-enbiyâ’dan sonra gelen aktâb ise İd­
ris’m (a.s) nevvâbıdır.”43 Bununla birlikte Fususü’l-Hikem’de ölümsüzlü­
ğe ulaştığı şöyle belirtilmiştir; “Allah İdris hakkında “Onu yüce mekâna
ref'ettik” buyurmaktadır.”44 Bu şekilde İdris’in, Toth ve Trismegistus
benzeri bir şahsiyete büründüğü öne sürülmüştür. İdris adı altında anlatı­
lan Hermes, birçok İslâmi düşünüş biçimi içinde kendini ifade etmiştir.
Hermetik anlayış İslâm bâtınî geleneği içinde Rafızilik ve İsmaililik,
İslâm kelâmı içinde de kendini Mutezile olarak açıkça göstermiştir. İlm-i
nücum (astroloji), ilm-i simya ve İhvan-ı Safa risalelerinin çoğunluğu
Hermetik metinlerin etkisi ve doğrudan hermetikanın çevirileri ile dolu­
dur. Bunlar arasında Ebu Bekr Muhammed İbn Zekeriyya El Razi (sim­
yacıdır) ve bir karmati olan Abdullah İbn Meymun, Hermes’in ismini ce­
saretle zikredebılenlerdendır.45 Bunun haricinde Bahai metinlerinde de

42 Kılıç, s. 5. içinde; Abdullah Aydemir, İslâmi Kaynaklara Göre Peygamberler, 43-45, a.g.e.
Tefsirde Israiliyyat, 278.
43 Kılıç, s. 6
44 Muhyiddin İbnu’l Arabi, “Fusus- ul Hikem”, Çev. M. Nuri Gençosman, İstanbul: İstanbul
Kitabevi, 1942) s. 35.
45 Cabiri, s. 275. Özbudun, s. 301-307.

46

Page 14

Caner Işık

Hermes’ten bahsedilir. Hermes’ten “Hermes’i Elvâh” diye söz edilir46 ve
onun üzerine konuşmanın önemi vurgulanarak, araştırılması için bir kapı
aralanır.

Yukarıda tespit edilen mitolojik ve tarihsel kişi-ilâh Hermesleri, as­
lında ait oldukları toplumdaki işlevleri açısından da değerlendirmekte
fayda vardır. Farklı toplumlardaki Hermesler, senkretik bir bütünlük için­
de, toplumların ihtiyaçlarına göre farklı biçimde yansır, söz konusu bu
mitolojik unsurların, hitap ettiği toplumsal örgü ile ilişkisini tespit etmek
mümkündür.

Mısır’da toplumsal ve ruhsal hiyerarşinin tepesinde olan Hermes, top­
lumsal hiyerarşinin çok net olduğu Mısır kültürel ve dinsel yaşamına işa­
ret eder. Antik Yunan’da tanrılardan biri olarak karşımıza çıkan ve Mısır
dininde hatasız, insani yönlerinden arınmış olarak kabul edilen Hermes,
Yunan panteonunda kurnazlığın ve hırsızlığın da tanrısı olarak çok dün­
yevi bir nitelik kazanır. Bunun, Yunan site devletlerinin yapısı ve kültürel
hayatı ile ilişkisi olduğu tespiti çok rahat bir biçimde yapılabilir.47

Bunun yanında Tanrı’ya dair bilgileri hep somut bir biçimde düşün­
meye alışmış Musevi geleneğinin; Enoch’a, remizlerin, harflerin ve sayı­
ların anlamlarını göksel sırlarla birlikte saklayarak ve bu bilgilere hâkim
olarak sunması da söz konusu toplumsal yapı için olasıdır. Varlığını sü­
rekli gizleyerek ve vaat edilen topraklar ideali ile siyaseti, zanaatı ve tek­
niği geliştiren Yahudi toplumu, Hermes’e gizli bilgilerin taşıyıcısı göre­
vini vererek ve Hermetik bilginin seçilmiş insanların ulaşabileceği bilgi
olduğu sunularak, hermetizm mistik örgütler aracılığıyla Yahudi düşün­
cesi içinde yaşamıştır. Başka bir ifadeyle, Hermetik bilgi Yahudi inancı
içinde ezoterik okullar vasıtasıyla gelmiş ve gnostik düşünce bu tarz bil­
gilerin aktarıldığı kurumsal yapıların içinde ifade edilmiştir. “Altın Şafak
Hermetik Cemiyeti”48 bu ezoterik bilginin kurumsal bir tarzda, sırların
aktarılma vasıtasıyla gelmesine en güzel örnektir. Bunun Yahudi inancı­

46 Belinus’tan bahseder: “O yaratılışın sırlarına ve Hermesi elvahta yazılı gizli remizlere vukuf
hâsıl eden bir filozoftur. Biz zikrettiğimizden ziyadesini zikretmek istemiyoruz. Ruhun Kal­
bime İlke eylediği: Ondan başka bilici, kudretli, koruyucu, izzetle övülmüş Tanrı yoktur, sö­
zünü anmakla yetineceğiz. Hayatıma yemin olsun, bu gün Sidre âlemde: Benden özge tek ve
her şeyden haberli bir ilâh yoktur, sözünden başka bir söz söylemek istemiyor. Bakınız:
Hz. Bahaullahın Sesi, (1994), paragraf: 50-51.
Brown, Keven, “Hermes Trismegistus and Apollonius of Tyana in the Writings of Baha’ullah”,
(Los Angeles: Kalimat Press, 1997)
47 Eliade - Couliano, (1997).
48 Altın Şafak Hermetik Cemiyeti Kabalist düşünce temelinde kurulmuş örgütlenmelerdendir.
Aşağıdaki kitaplar söz konusu örgütün temel eserlerini Türkçeye kazandıran Hermes Yayın­
ları’nın eserleridir.
M. Saltık, (2005); ayrıca D. Fortune, (2006).

47

Page 26

Caner Işık

Özbudun, Sibel, "Hermes'ten İdris'e Bir Dinsel Geleneğin Dönüşüm Dinamikleri, (Ankara:

Ütopya Yayınları, 2004).

Peseschkian, Nossrat. “Pozitif Aile Terapisi”, Çev; Merih Naim, (İstanbul: Beyaz Yay., 1999).

Plongeon. Le Augutus, “Mısırlıların Kökeni", Çev; Rengin Ekiz, (İzmir: Ege Meta Yayınları,

2000) .

Saltık, Mehmet, “Kuşdili Klavuzu Simyanın Ayak izleri", (İstanbul: Hermes Yayınları, 2005).

Salt, Alpaslan - Çobanlı, Cem, “Dharma Ansiklopedisi; Parapsikoloji, Mistisizm, Okültizm,

Ezoterizm, Teozofl, Spritüalizm, Neospritüalizm", (İstanbul: Dharma Yayıncılık, 2001).

Schure, Eqouard, “İnsanlığı Aydınlatan Büyük Inisiyeler", Çev. Yavuz Keskin, (İstanbul: RM

Yayınları, 1999).

Sherwood, Keith, “Ruhsal Şifa Teknikleri", Çev; Jale Gizer Gürsoy, (İstanbul: Akaşa Yayınla­

rı. 1995).

Talbot, Michael, “Holografik Evren", Çev. Güray Tekçe, (İstanbul: RM Yayınları, 1997).

http://www.hermetic s.org/Zumrut%20Tablet. Erişim Tarihi; 12-04-2006

59

http://www.hermetic

Similer Documents